Dolegliwości bólowe stawów to problem, który dotyka coraz więcej osób, a na jego czele stoi zwyrodnienie stawu kolanowego. Ten postępujący proces degradacji chrząstki stawowej potrafi znacząco obniżyć jakość życia i mobilność. Zwyrodnienie jest schorzeniem przewlekłym, stopniowo i długotrwale obniżającym komfort życia Pacjenta. Na szczęście istnieją skuteczne metody łagodzenia bólu i poprawy funkcji stawów. Jedną z najbardziej efektywnych i nieinwazyjnych form wsparcia w zwyrodnieniu kolana jest terapia manualna. Wyjaśnimy, na czym polega ta metoda i dlaczego jest tak cennym elementem kompleksowego planu leczenia.
Czym jest terapia manualna?
Terapia manualna to specjalistyczna dziedzina fizjoterapii, której celem jest diagnozowanie i leczenie odwracalnych zaburzeń funkcjonalnych układu ruchu. Opiera się na ręcznym badaniu i leczeniu, w procesie którego terapeuta manualny wykorzystuje szczegółową wiedzę z zakresu anatomii, biomechaniki i fizjologii.
Wśród podstawowych metod terapii manualnej wyróżniamy:
- mobilizacje, czyli rytmiczne, powolne ruchy stawów mające na celu zwiększenie ich zakresu i zmniejszenie bólu,
- manipulacje – szybkie, precyzyjne ruchy o małej amplitudzie, często połączone z charakterystycznym kliknięciem, mające na celu „odblokowanie” stawu,
- techniki tkanek miękkich, które obejmują masaż funkcyjny, rozluźnianie mięśniowo-powięziowe i techniki punktów spustowych, redukujące napięcie mięśni otaczających staw.
Kluczem do sukcesu jest indywidualne podejście, terapeuta dostosowuje techniki do potrzeb konkretnego pacjenta i stopnia zaawansowania problemu.
Czy terapia manualna znajduje zastosowanie w leczeniu zwyrodnienia kolana?
Odpowiedź brzmi – zdecydowanie tak. Chociaż zwyrodnienie kolana jest procesem nieodwracalnym (chrząstka nie regeneruje się do pierwotnego stanu), terapia manualna nie ma na celu jej odbudowy, lecz optymalizację warunków funkcjonalnych stawu i łagodzenie bólu. Celem terapii manualnej w leczeniu zwyrodnienia kolana jest przede wszystkim:
- Redukcja bólu. Poprzez mobilizację i rozluźnianie napiętych struktur, terapia manualna zmniejsza obciążenie mechaniczne i neurologiczne stawu.
- Poprawa zakresu ruchu. Zwyrodnienie stawu kolanowego często prowadzi do sztywności. Techniki mobilizacyjne przywracają ślizg stawowy i zwiększają elastyczność otaczających go tkanek.
- Wsparcie biomechaniczne. Praca nad prawidłowym ułożeniem rzepki i równowagą mięśniową udoskonalają wzorzec chodu, co zmniejsza postępujące zużycie.
W ten sposób, terapia manualna w zwyrodnieniu kolana staje się kluczowym narzędziem zarządzania objawami i opóźniania konieczności leczenia inwazyjnego.
Dlaczego staw kolanowy jest szczególnie narażony?
Aby zrozumieć, dlaczego staw kolanowy jest tak bardzo podatny na kontuzje i urazy, musimy poznać jego budowę i funkcje. Staw kolanowy (łac. articulatio genus) jest największym i jednym z najbardziej obciążonych stawów w ludzkim ciele. Łączy kość udową z kością piszczelową oraz wbudowaną w ścięgno mięśnia czworogłowego uda rzepkę, będącą kością sezamoidalną. Wewnątrz stawu znajdują się dwie łąkotki, które działają jak amortyzatory i stabilizatory, oraz dwa kluczowe więzadła krzyżowe (przednie i tylne), zapobiegające nadmiernemu przesuwaniu się kości. Cały staw otoczony jest torebką stawową, a jego ruchome powierzchnie pokryte są chrząstką szklistą, która minimalizuje tarcie.
Jakie zatem czynniki wpływają na zwyrodnienie stawu kolanowego?
- Obciążenie osiowe. Kolano przenosi cały ciężar tułowia i głowy, a podczas biegu czy skoków to obciążenie może wzrosnąć nawet kilkukrotnie.
- Złożona biomechanika. Kolano łączy ruch zginania/prostowania z elementami rotacji, co czyni je wrażliwym na siły skręcające.
- Wady postawy i osi kończyny. Koślawość lub szpotawość kolan, a także płaskostopie, prowadzą do nierównomiernego rozkładu sił na powierzchniach stawowych.
- Urazy. Wcześniejsze kontuzje łąkotek, więzadeł lub chrząstki (nawet pozornie wyleczone) znacząco zwiększają ryzyko wystąpienia zwyrodnienia stawu kolanowego w przyszłości.
To właśnie te mechaniczne i biomechaniczne uwarunkowania sprawiają, że zwyrodnienie kolana jest tak powszechne.
Jak wygląda zwyrodnienie stawu kolanowego?
Zwyrodnienie stawu kolanowego to proces, w którym dochodzi do stopniowej degradacji chrząstki szklistej pokrywającej kości udową i piszczelową oraz tylną powierzchnię rzepki. Postępujące zmiany dają specyficzne objawy. Kiedy dochodzi do uszkodzenia chrząstki,traci ona elastyczność, staje się szorstka, pęka i ulega ścieraniu, co prowadzi do zwężenia przestrzeni stawowej. W odpowiedzi na utratę amortyzacji, kość podchrzęstna twardnieje, a na brzegach stawu pojawiają się osteofity, czyli narośla kostne. Następnie fragmenty chrząstki i kości w jamie stawowej wywołują stan zapalny błony maziowej, potęgując ból.
Głównym objawem zwyrodnienia stawu kolanowego jest ból mechaniczny (pojawiający się przy ruchu i obciążeniu, ustępujący w spoczynku) oraz poranna sztywność.
Efekty terapii manualnej w zakresie leczenia zwyrodnienia stawów
Właściwie prowadzona terapia manualna w zwyrodnieniu kolana przynosi szereg korzyści, które znacząco poprawiają funkcjonowanie pacjenta:
- dzięki technikom mobilizacyjnym następuje rozluźnienie torebki stawowej i mięśni, co obniża impulsy bólowe,
- precyzyjne techniki na rzepce przywracają jej ślizg, poprawiają tor ruchu, zmniejszając tym samym tarcie i ból,
- terapia manualna redukuje napięcia mięśniowe, przywraca im prawidłową długość i elastyczność zwłaszcza mięśnia czworogłowego i mięśni kulszowo-goleniowych,
- lepsza propriocepcja (czucie głębokie) po mobilizacjach daje pacjentowi większą pewność ruchu, poczucie stabilności oraz redukuje lęk przed obciążeniem.
Terapia manualna, w połączeniu z odpowiednio dobranymi ćwiczeniami wzmacniającymi (kinezyterapią), jest filarem nieoperacyjnego leczenia zwyrodnienia stawów.
Zwyrodnienie stawu kolanowego nie musi oznaczać ogromnych ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu. Profesjonalnie prowadzona terapia manualna w zwyrodnieniu kolana jest skutecznym i bezpiecznym sposobem na złagodzenie bólu, zwiększenie mobilności i utrzymanie niezależności. Klucz do sukcesu leży w regularności i wczesnym podjęciu działań.
